Iedereen die in Nederland woont of werkt is verplicht om een basisverzekering af te sluiten. Bij deze basisverzekering hoort een verplicht eigen risico. Daarnaast kun je kiezen voor een vrijwillig eigen risico om je maandelijkse premie te verlagen. Maar hoe werkt dit precies? Wanneer betaal je het eigen risico en wanneer niet? In dit artikel leggen we alles helder uit, zodat je een weloverwogen keuze kunt maken.
Wat is het verplicht eigen risico?
Het verplicht eigen risico is het bedrag dat je elk jaar zelf moet betalen voordat je zorgverzekeraar de kosten van je zorg vergoedt. In 2025 is het verplicht eigen risico vastgesteld op 385 euro per persoon per jaar. Dit bedrag wordt jaarlijks door de overheid vastgesteld en geldt voor iedereen van 18 jaar en ouder.
Het verplicht eigen risico geldt voor de basisverzekering. Zodra je in een kalenderjaar voor meer dan 385 euro aan zorgkosten hebt gemaakt die onder het eigen risico vallen, betaalt je verzekeraar de rest. Aan het begin van het nieuwe jaar wordt je eigen risico weer op nul gezet.
Hoe werkt het in de praktijk?
Stel, je gaat in maart naar het ziekenhuis voor een onderzoek dat 600 euro kost. Je hebt dat jaar nog geen zorgkosten gemaakt. Dan betaal je eerst 385 euro zelf (je verplicht eigen risico) en je verzekeraar vergoedt de overige 215 euro. Als je later dat jaar opnieuw naar het ziekenhuis moet, betaalt de verzekeraar de volledige kosten omdat je eigen risico al is verbruikt.
Tip: Je betaalt het eigen risico niet in een keer. De zorgverzekeraar stuurt je een rekening na elke behandeling. Je kunt bij de meeste verzekeraars ook een gespreide betaling aanvragen als je het bedrag niet in een keer kunt betalen.
Wat valt buiten het eigen risico?
Niet alle zorg valt onder het eigen risico. De overheid heeft een aantal belangrijke vormen van zorg hiervan uitgezonderd om te voorkomen dat mensen noodzakelijke zorg mijden. De volgende zorg valt buiten het eigen risico:
- Huisartsbezoek: Consulten bij je huisarts zijn volledig vergoed zonder dat dit van je eigen risico afgaat
- Huisartsenzorg: Alle zorg die je huisarts levert, inclusief kleine ingrepen op de praktijk
- Verloskundige zorg: Bevallingen en de bijbehorende controles zijn uitgezonderd
- Kraamzorg: De eerste 10 dagen kraamzorg na de bevalling
- Zorg voor kinderen onder de 18: Kinderen hebben geen eigen risico en zijn gratis meeverzekerd
- Griepprik: De jaarlijkse griepvaccinatie voor risicogroepen
- Bevolkingsonderzoeken: Screenings vanuit het rijksvaccinatieprogramma
Let op: Medicijnen die je huisarts voorschrijft vallen wel onder het eigen risico, ook al is het huisartsbezoek zelf uitgezonderd. Hetzelfde geldt voor een doorverwijzing naar een specialist: het specialistenbezoek valt onder het eigen risico.
Wat is het vrijwillig eigen risico?
Naast het verplicht eigen risico kun je kiezen voor een vrijwillig eigen risico. Dit is een extra bedrag bovenop de verplichte 385 euro dat je bereid bent zelf te betalen. In ruil daarvoor verlaagt je zorgverzekeraar je maandelijkse premie.
Je kunt kiezen uit de volgende vrijwillige eigen risicobedragen:
| Vrijwillig eigen risico | Totaal eigen risico | Indicatieve maandelijkse besparing |
|---|---|---|
| 0 euro (standaard) | 385 euro | Geen extra besparing |
| 100 euro | 485 euro | Ca. 5 - 8 euro per maand |
| 200 euro | 585 euro | Ca. 10 - 15 euro per maand |
| 300 euro | 685 euro | Ca. 15 - 20 euro per maand |
| 400 euro | 785 euro | Ca. 18 - 25 euro per maand |
| 500 euro | 885 euro | Ca. 22 - 30 euro per maand |
Wanneer loont een vrijwillig eigen risico?
Een vrijwillig eigen risico is financieel voordelig als je in een jaar minder zorgkosten maakt dan het vrijwillig eigen risico dat je hebt gekozen. In dat geval bespaar je netto op je premie zonder dat je het extra eigen risico hoeft aan te spreken.
Stel dat je een vrijwillig eigen risico van 500 euro kiest en daardoor 25 euro per maand bespaart. Dat is 300 euro besparing per jaar. Als je in dat jaar geen zorgkosten hebt (buiten de uitgezonderde zorg), bespaar je die volle 300 euro. Maar als je wel zorgkosten hebt die boven de 385 euro uitkomen, betaal je maximaal 500 euro extra. In het slechtste geval kost het je dus 200 euro meer dan wanneer je geen vrijwillig eigen risico had gekozen (500 euro extra kosten minus 300 euro premiebesparing).
Tip: Zet het bedrag dat je bespaart op je premie apart op een spaarrekening. Zo heb je altijd een buffer als je onverwacht zorgkosten moet maken en je vrijwillig eigen risico moet aanspreken.
Wie moet het eigen risico betalen?
Het verplicht eigen risico geldt voor alle verzekerden van 18 jaar en ouder. Er zijn echter enkele groepen voor wie speciale regels gelden:
- Kinderen onder de 18: Kinderen hebben geen eigen risico. Ze zijn gratis meeverzekerd op de polis van een ouder of verzorger.
- Studenten: Studenten betalen het volledige verplicht eigen risico. Zij kunnen mogelijk in aanmerking komen voor zorgtoeslag om de kosten te compenseren.
- Chronisch zieken: Ook chronisch zieken betalen het verplicht eigen risico. Zij kunnen echter mogelijk compensatie ontvangen via gemeentelijke regelingen of de bijzondere bijstand.
Eigen risico en de aanvullende verzekering
Het eigen risico geldt alleen voor zorg uit het basispakket. Als je een aanvullende verzekering hebt afgesloten, geldt daarvoor een apart vergoedingensysteem. Zorg die wordt vergoed vanuit je aanvullende verzekering gaat niet van je eigen risico af. Denk hierbij aan tandartskosten, fysiotherapie (boven de basisvergoeding), of een bril.
Strategische tips voor je eigen risico
- Ken je zorggebruik. Kijk naar je zorgkosten van de afgelopen jaren. Als je zelden naar het ziekenhuis gaat en weinig medicijnen gebruikt, kan een hoger vrijwillig eigen risico voordeling zijn.
- Plan je zorg slim. Als je weet dat je een behandeling nodig hebt, kan het verstandig zijn om meerdere behandelingen in hetzelfde kalenderjaar te plannen. Zo betaal je slechts eenmaal je eigen risico.
- Houd rekening met veranderingen. Je kunt je vrijwillig eigen risico alleen aanpassen bij het overstappen van zorgverzekering, dus voor 1 januari van het nieuwe jaar. Denk vooruit: verwacht je volgend jaar meer zorgkosten, kies dan een lager vrijwillig eigen risico.
- Gebruik de zorgtoeslag. Als je inkomen onder een bepaalde grens ligt, heb je recht op zorgtoeslag. Deze toeslag helpt om zowel je premie als je eigen risico te compenseren. Vraag dit aan via toeslagen.nl.
- Kies bewust voor een lager eigen risico bij verwachte zorg. Als je weet dat je in het komende jaar een operatie of intensieve behandeling ondergaat, is een vrijwillig eigen risico van 0 euro bijna altijd de verstandigste keuze.
- Vergelijk niet alleen op premie. De goedkoopste premie is niet altijd de beste keuze. Kijk ook naar de kwaliteit van de verzekeraar, de vergoedingen in het basispakket en de service bij declaraties.
Veelgestelde vragen over het eigen risico
Betaal ik eigen risico bij de huisarts?
Nee, een bezoek aan de huisarts is volledig uitgezonderd van het eigen risico. Wel vallen doorverwijzingen naar een specialist en voorgeschreven medicijnen onder het eigen risico.
Kan ik mijn eigen risico verlagen?
Het verplicht eigen risico van 385 euro is voor iedereen gelijk en kun je niet verlagen. Je kunt wel kiezen voor een vrijwillig eigen risico van 0 euro, zodat je totale eigen risico op 385 euro blijft.
Geldt het eigen risico per behandeling of per jaar?
Het eigen risico geldt per kalenderjaar. Je betaalt in totaal nooit meer dan je verplicht eigen risico plus je eventuele vrijwillig eigen risico. Zodra dit bedrag is bereikt, vergoedt je verzekeraar de overige kosten volledig.
Conclusie
Het eigen risico is een belangrijk onderdeel van je zorgverzekering dat direct invloed heeft op zowel je maandelijkse premie als je kosten bij onverwachte zorg. Door je zorggebruik goed in te schatten en bewust te kiezen tussen een laag of hoog vrijwillig eigen risico, kun je jaarlijks honderden euro's besparen. Het belangrijkste is dat je een keuze maakt die past bij jouw gezondheidssituatie en financiele mogelijkheden.
Wil je direct vergelijken welke zorgverzekering het beste bij je past? Gebruik onze vergelijker en vind binnen enkele minuten de beste combinatie van premie, eigen risico en dekking.